संस्कृतीहरु
परिचय
भदौ ०७, २०८३
आइतबार
साङ्गिनी नृत्य नेपाली संस्कृति, विशेषगरी पहाडी भेगका खस-आर्य समुदायका महिलाहरूमा प्रचलित एक अत्यन्तै प्राचीन र मौलिक लोक नृत्य हो। यो नृत्य केवल मनोरञ्जन मात्र नभई नेपाली महिलाहरूको सुख-दुःख, संस्कार र सामूहिक भावनाको प्रतीक पनि हो।
साङ्गिनीको इतिहास निकै पुरानो छ। परम्परागत रूपमा यो नृत्य धार्मिक अनुष्ठान र चाडपर्वहरूसँग जोडिएको छ। ऐतिहासिक कालमा महिलाहरूले आफ्नो मनको भावना, पारिवारिक अवस्था र देवी-देउताप्रतिको भक्ति प्रकट गर्न साङ्गिनी गाउने र नाच्ने गर्दथे। विशेषगरी तीज, ऋषिपञ्चमी र अन्य माङ्गलिक कार्यहरूमा साङ्गिनी अनिवार्य मानिन्थ्यो। यसमा प्रयोग हुने शब्दहरूले सामाजिक परिवेश र महिलाहरूको संघर्षलाई जीवन्त रूपमा प्रस्तुत गर्दछन्।
साङ्गिनी नृत्यमा महिलाहरूले हातमा दियो, कलश वा थाली लिएर एकै लयमा गोलाकार भएर नाच्ने गर्छन्। यस नृत्यमा पदचाप (खुट्टाको चाल) र हातको सन्तुलनको ठूलो महत्त्व हुन्छ। शिरमा तामाको गाग्री वा कलश राखेर सन्तुलन कायम गर्दै नाच्नु यसको विशिष्ट कला हो। यसमा गाइने गीतहरू लामो र कथावाचक शैलीका हुन्छन्, जसलाई "साङ्गिनी लय" भनिन्छ।
तेह्रथुम जिल्लाको मेन्छयायेम गाउँपालिका सांस्कृतिक रूपमा निकै धनी क्षेत्र हो। यहाँको लिम्बू र खस-आर्य समुदायको मिश्रित बसोबासले गर्दा साङ्गिनी नृत्यले स्थानीय मौलिकता पाएको छ।
आजको आधुनिक युगमा पाश्चात्य संस्कृतिको प्रभावका कारण साङ्गिनी जस्ता मौलिक नृत्यहरू केही ओझेलमा परेका देखिन्छन्। तर, मेन्छयायेम जस्ता स्थानीय तहहरूले यसलाई पुनरुत्थान गर्न चालेका कदमहरू सराहनीय छन्। अबको साङ्गिनी केवल तीजमा मात्र सीमित नभएर राष्ट्रिय पहिचान र ग्रामीण पर्यटनको माध्यम समेत बन्दै गएको छ।